Maarten Tromp (1598–1653)

 23 april | De geboortedag van een van onze grootste  zeehelden uit de Nederlandse geschiedenis.
Maarten Tromp.

Verderop in dit blog zijn biografie

De digitale bewerking van zijn portret en de verjaardagskalender met 366 bijzondere Nederlanders zijn made by me, Frieke

Klik op april of stier om de kalender te bekijken.

Maarten Harpertszoon Tromp (1598–1653)

"Bestevaer": De onfeilbare admiraal

Maarten Harpertszoon Tromp was een van de grootste zeevaarders en admiraals uit de Nederlandse geschiedenis. Geboren op 23 april 1598 in Den Briel en gesneuveld in 1653 tijdens de Slag bij Ter Heijde, leidde hij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden door haar meest bewogen periode op zee. Zijn leven staat symbool voor moed, doorzettingsvermogen en een grenzeloze trouw aan het vaderland.

Van slaaf naar kapitein

Maarten was het oudste kind van zeeofficier Harpert Maertenz en Jannetgen Quack. Al op negenjarige leeftijd ging hij als scheepsjongen aan boord van de Olifantsdorp voor het eerst naar zee. In 1609 voer hij met zijn vader naar Guinee, maar onderweg raakte hun schip in gevecht met de zeerovers van de piraat Easton. Tijdens de strijd werd Maartens vader gedood door een kanonskogel. De jonge Maarten werd gevangengenomen en twee jaar lang tot slaaf gemaakt op de schepen van Easton, voordat hij werd vrijgelaten.

Terug in Nederland klom Tromp snel op binnen de Admiraliteit van de Maze. Zijn aangeboren gezag en ongeëvenaarde nautische vaardigheden maakten hem tot een bijzonder officier. In 1624 werd hij benoemd tot kapitein van zijn eigen schip — het begin van een glorieuze loopbaan.

De "onfeilbare" officier van Piet Heyn

In 1629 werd Tromp vlaggenkapitein op de Vlieghende Groene Draeck onder de beroemde luitenant-admiraal Piet Heyn. Heyn had een ongekend hoog respect voor Tromp en zei over hem:

"...dat hij vele kloekmoedige kapiteins had gekend, doch in dezen altijd enig misvlak gevonden, maar nooit in Tromp, in wie hij alle deugden erkende die in een zeeoverste worden vereist."

Toen Piet Heyn kort daarna sneuvelde tijdens een gevecht met kapers uit Oostende, nam Tromp het commando over en veroverde drie schepen. Voor deze dapperheid ontving hij van de Staten van Holland een gouden ereketen.

De Slag bij Duins en de bezem in de mast

Na een korte periode buiten de marine keerde hij in 1637 terug als luitenant-admiraal van Holland en West-Friesland. De bevolking juichte zijn benoeming toe; hij was hun "Bestevaer" (Grootvader). Zijn grootste overwinning behaalde hij tijdens de Slag bij Duins (1639), waar hij een enorme Spaanse armada versloeg en de positie van de Republiek als zeemacht definitief vestigde.

Ook tijdens de Eerste Engelse Oorlog (1652) bleef hij succesvol, onder meer tijdens de Slag bij Dungeness (ook wel de Slag bij Sungels). Volgens de overlevering bond Tromp na deze slag een bezem in zijn mast om te illustreren dat hij de zee van zijn vijanden had 'schoongeveegd'.

De dood van een held: "Ik heb gedaan, houdt goeden moed"

Op 10 augustus 1653 vond de bloedige Slag bij Ter Heijde plaats. Op de brug van zijn vlaggenschip de Brederode werd Tromp door een Engelse scherpschutter dodelijk in de borst getroffen. Hij overleed op 54-jarige leeftijd. Zijn laatste woorden waren typerend voor zijn plichtsbesef:

"Ik heb gedaan, houdt goeden moed."

Zelfs zijn latere opvolger Michiel de Ruyter was diep aangedaan en riep bij het zien van Tromps lichaam uit: "Mocht het God behaagd hebben mijn leven te nemen in plaats van het zijne!"

De erfenis

Maarten Tromp werd met alle militaire eer begraven in de Oude Kerk in Delft. Zijn grafmonument, vervaardigd door Rombout Verhulst, is nog altijd een van de belangrijkste kunstwerken uit de Gouden Eeuw. Op zijn graf prijkt het beroemde gedicht van Joost van den Vondel:

Hier rust de zeeheld Tromp, de dappere beschermer Der zeevaart en de zee; ten dienst van ’t vrije land, Dat ‘mans gedachtenis bewaart in ’t konstig marmer Zo levendig gelijk hij stierf voor ’t Hollands strand. Hij heeft zichzelf in ’t hart der burgeren uitgehouwen Dat beeld verduurt de pracht van graf en marmersteen.

Leestips:

• Boek: Maarten Tromp. Bestevaer!

• Boek: Zeehelden van de Gouden Eeuw