TRUUS WIJSMULLER-MEIJER (1896 – 1978)

21 april | De geboortedag van Truus Wijsmuller-Meijer
De vrouw die tienduizenden Joodse kinderen redde van de Holocaust.

Verderop in dit blog haar biografie

De digitale bewerking van haar portret en de verjaardagskalender met 366 bijzondere Nederlanders zijn made by me, Frieke

klik op april of stier om de kalenders te bekijken

Wie was Truus Wijsmuller-Meijer?

Truus Wijsmuller-Meijer was een Nederlandse humanitaire activiste die tijdens de Tweede Wereldoorlog een sleutelrol speelde in de redding van meer dan tienduizend Joodse kinderen uit nazi-Duitsland en bezet Europa. Zij wordt beschouwd als een van de dapperste vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis en staat symbool voor moed, vastberadenheid en menselijkheid in een tijd van terreur.

Haar leven was gewijd aan de bescherming van de meest kwetsbare mensen in de samenleving. Haar werk – met name haar betrokkenheid bij het Kindertransport – heeft direct bijgedragen aan het redden van duizenden levens die anders verloren zouden zijn gegaan tijdens de Holocaust.

Vroege leven en opvoeding (1896–1930)

Geertruida Meijer werd geboren op 21 april 1896 in Alkmaar, als dochter in een middenklassegezin. Al op jonge leeftijd toonde zij een sterk rechtvaardigheidsgevoel en een grote betrokkenheid bij het lot van anderen. Na haar opleiding vestigde zij zich in Amsterdam, waar zij werkte als administratief medewerkster en zich inzette voor sociale en humanitaire doelen.

In 1924 trouwde zij met Joop Wijsmuller, een succesvolle bankier. Het echtpaar bleef kinderloos, wat Truus' energie en aandacht volledig richtte op haar werk voor anderen. Samen leidden zij een actief sociaal leven in Amsterdam, waarbij Truus al vroeg contacten onderhield met Joodse gemeenschappen en vluchtelingenorganisaties.

De opkomst van het nazisme en de eerste reddingsacties (1933–1938)

Met de machtsovername van Adolf Hitler in Duitsland in 1933 begon de systematische vervolging van Joden en andere minderheden. Truus Wijsmuller-Meijer volgde de ontwikkelingen in Duitsland nauwlettend en begreep al vroeg de levensgevaarlijke situatie voor Joodse families.

Reeds vóór de Kristallnacht zette zij zich in voor het ophalen en begeleiden van Joodse vluchtelingen naar Nederland en andere veilige landen. Zij werkte nauw samen met internationale vluchtelingenorganisaties en benutte haar uitgebreide netwerk om reisdocumenten, visa en onderdak te regelen voor mensen die op de vlucht waren voor het naziregime.

De Kristallnacht: november 1938

De nacht van 9 op 10 november 1938 – de Kristallnacht – was een keerpunt in de naziterreur en in het leven van Truus Wijsmuller-Meijer. Na de grootscheepse pogroms, waarbij synagogen in brand werden gestoken en duizenden Joden werden opgepakt, werd duidelijk dat de situatie voor Joodse kinderen in Duitsland en Oostenrijk onhoudbaar was geworden.

Direct na de Kristallnacht reisde Truus af naar Wenen om te onderhandelen met Adolf Eichmann, de SS-functionaris die verantwoordelijk was voor de deportatie van Joodse Oostenrijkers. In een legendarisch geworden gesprek wist zij Eichmann ervan te overtuigen een eerste kindertransport te laten vertrekken. Dit vereiste een ongekend lef en koelbloedigheid.

Het Kindertransport: redding van meer dan 10.000 kinderen (1938–1940)

Het Kindertransport was een humanitaire reddingsoperatie waarbij tussen december 1938 en september 1939 circa 10.000 voornamelijk Joodse kinderen uit nazi-Duitsland, Oostenrijk, Tsjecho-Slowakije en Polen naar het Verenigd Koninkrijk werden gebracht. Truus Wijsmuller-Meijer was een van de centrale organisatoren van dit immense project.

Organisatie en logistiek De organisatie van het Kindertransport was een enorme logistieke uitdaging. Truus coördineerde transporten vanuit meerdere landen tegelijk, regelde treinkaartjes en oversteekplaatsen via de Noordzee, en onderhandelde voortdurend met autoriteiten over de benodigde papieren. Zij werkte dag en nacht en reisde continu heen en weer tussen Nederland, Duitsland, Oostenrijk en Engeland.

Bij ieder transport moest zij opnieuw onderhandelen met nazi-autoriteiten, grensbeambten en scheepsmaatschappijen. Haar doorzettingsvermogen was legendarisch. Bij gebrek aan officiële documenten schreef zij soms zelf lijsten van kinderen die mochten vertrekken, en wist zij door haar vastberadenheid obstakels te overwinnen die voor anderen onoverkomelijk leken.

De kinderen en hun families De kinderen die via het Kindertransport werden gered, waren tussen de enkele maanden en zeventien jaar oud. Veel van hen reisden alleen, zonder hun ouders, naar een onbekend land. De meeste ouders hoopten hen later te kunnen volgen – een hoop die voor velen helaas niet werd vervuld; zij kwamen om in de concentratiekampen.

Truus Wijsmuller-Meijer begeleidde persoonlijk talloze transporten. Zij stond op de perrons, troostte huilende kinderen en bemoedigde ouders die afscheid namen, wetende dat zij elkaar misschien nooit meer zouden zien. Ooggetuigen beschreven hoe zij ondanks haar bewogen innerlijk altijd een uiterlijk van kracht en kalmte wist te bewaren.

Het laatste transport: IJmuiden, mei 1940

Op 14 mei 1940 – de dag dat Nederland capituleerde – organiseerde Truus Wijsmuller-Meijer haar laatste grote reddingsactie. Zij wist 74 Joodse kinderen uit een tehuis in Amsterdam te halen en hen via IJmuiden op een schip naar Engeland te krijgen, letterlijk op het laatste moment voordat de nazibezetting volledig was. Dit transport staat bekend als een van de meest dramatische episodes uit het hele Kindertransport.

De bezettingsjaren in Nederland (1940–1945)

Na de bezetting van Nederland kon Truus haar reddingswerk niet openlijk voortzetten. Desondanks bleef zij actief in het verzet. Zij hielp onderduikers, vervalste documenten en onderhield contacten met verzetsgroepen. Haar huis in Amsterdam was een belangrijk knooppunt voor illegale activiteiten.

De gevaren waren enorm. De Sicherheitsdienst (SD) was op de hoogte van haar activiteiten en zij werd meerdere malen gevolgd en verhoord. Toch wist Truus de bezettingsjaren te overleven zonder gearresteerd te worden – een bewijs van haar slimheid en haar sterke netwerk.

Na de bevrijding: erkenning en activisme (1945–1978)

Na de bevrijding in 1945 zette Truus Wijsmuller-Meijer haar humanitaire werk voort. Zij hielp bij de opvang van overlevenden en de hereniging van families die door de oorlog waren uiteengerukt. Zij werkte onder meer voor Joodse vluchtelingenorganisaties en bleef zich inzetten voor vervolgde minderheden.

Politiek engagement Truus Wijsmuller-Meijer was ook politiek actief. Zij was lid van de VVD en vertegenwoordigde de partij als gemeenteraadslid in Amsterdam. Haar politieke werk was altijd doordrongen van haar humanitaire overtuigingen: de bescherming van de zwaksten in de samenleving en de strijd tegen discriminatie.

Yad Vashem en internationale erkenning In 1966 werd Truus Wijsmuller-Meijer door Yad Vashem erkend als 'Rechtvaardige onder de Volkeren'. Dit is de hoogste onderscheiding die Israël toekent aan niet-Joden die tijdens de Holocaust hun leven riskeerden om Joden te redden.

De erfenis van Truus Wijsmuller-Meijer

Truus Wijsmuller-Meijer overleed op 30 augustus 1978 in Amsterdam op 82-jarige leeftijd. In Amsterdam is een standbeeld ter ere van haar opgericht (op de Bachplein) en de Truus Wijsmullerstraat in Amsterdam-Noord herinnert aan haar daden. Haar impact is onmetelijk groot; de tienduizend kinderen die zij redde, kregen zelf kinderen en kleinkinderen, waardoor haar nalatenschap voortleeft in tienduizenden gezinnen wereldwijd.