Inleiding: De veelzijdigste rockster aller tijden

David Bowie is zonder twijfel een van de meest invloedrijke en veelzijdige artiesten die de popmuziek ooit heeft voortgebracht. Zijn carriere, die meer dan vijf decennia besloeg, werd gekenmerkt door een constante artistieke vernieuwing, gedurfde visuele transformaties en muzikale experimenten die ver vooruit liepen op hun tijd. Van glam rock tot soul, van experimentele avant-garde tot mainstream pop — Bowie deed het allemaal, en deed het met stijl.

Voor fans, muziekonderzoekers en nieuwsgierige luisteraars blijft David Bowie een fascinerende figuur. In dit artikel nemen we een uitgebreide duik in het leven, de muziek en de blijvende erfenis van deze unieke Britse kunstenaar.

Vroege leven en jeugd (1947–1963)

David Robert Jones werd geboren op 8 januari 1947 in Brixton, een wijk in Londen, Engeland. Hij groeide op in een bescheiden arbeidersgezin; zijn vader, Haywood Stenton Jones, werkte voor een liefdadigheidsorganisatie, en zijn moeder, Margaret Mary Jones, was serveerster. Ondanks de beperkte middelen stimuleerden zijn ouders zijn interesse in muziek.

Op negenjarige leeftijd leerde Bowie saxofoon spelen, een instrument dat hem zijn leven lang zou vergezellen. Op de Bromley Technical High School ontmoette hij zijn jeugdvriend George Underwood, met wie hij regelmatig muziek maakte. Een ruzie over een meisje leidde er echter toe dat Underwood Bowie met zijn vuist raakte en daarbij permanente schade toebracht aan Bowies linkeroog: de pupil bleef voor altijd verwijd, wat zijn kenmerkende, mysterieuze blik opleverde.

Bowie begon al vroeg in verschillende bandsamenstellingen te spelen. Zijn eerste serieuze band, The Konrads, trad op in lokale gelegenheden in Londen. Later speelde hij met The King Bees, The Manish Boys en The Lower Third — maar doorbraak bleef vooralsnog uit.

De eerste stappen naar succes (1964–1969)

Om verwarring met Davy Jones van The Monkees te vermijden, nam David Jones de artiestennaam David Bowie aan in 1965 — een verwijzing naar het Bowie-mes, het beroemde Amerikaanse jachtmes. Onder deze naam tekende hij zijn eerste platencontract bij Pye Records en later bij Deram Records.

Zijn vroege singles en zijn debuutalbum David Bowie (1967) vonden weinig weerklank bij het publiek. Het album was een verzameling folkachtige liedjes met een typisch Londense, theatrale inslag, maar het miste de scherpe identiteit die Bowie later zou ontwikkelen.

De echte doorbraak came met Space Oddity (1969), uitgebracht vlak voor de eerste maanlandingsvlucht van Apollo 11. Het nummer, dat het verhaal vertelt van de fictieve astronaut Major Tom, bereikte de vijfde plaats in de Britse hitparade en vestigde Bowies naam als een serieuze songwriter. Het was het begin van een ongelooflijke reis.

Ziggy Stardust en de glam rock-revolutie (1971–1973)

De vroege jaren zeventig markeerden Bowies eerste grote artistieke transformatie. Samen met zijn band The Spiders from Mars en onder invloed van de theatrale stijl van artiesten als Marc Bolan, creeerde Bowie het alter ego Ziggy Stardust — een buitenaardse rockster die naar de aarde was gekomen om haar te redden.

Het album The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1972) werd een mijlpaal in de rockgeschiedenis. Met nummers als Starman, Suffragette City en Rock 'n' Roll Suicide definieerde Bowie het glam rock-genre en inspireerde een hele generatie artiesten. Zijn flamboyante podiumoptredens, extravagante kostuums en androgyne uitstraling zorgden voor opschudding in de maatschappij en spraken een publiek aan dat op zoek was naar iets nieuws en ophefmakends.

Aladdin Sane (1973) volgde snel daarna en toonde een donkerdere, meer stadsgerichte kant van Bowie. Het iconische albumhoes met de bliksemschichtmake-up is een van de meest herkenbare beelden uit de popgeschiedenis.

Soul, funk en de Philly-sound (1974–1975)

Toen de Ziggy-fase zijn hoogtepunt had bereikt, deed Bowie iets wat hij zijn hele carriere zou blijven doen: hij gooide het roer drastisch om. Met Diamond Dogs (1974), gebaseerd op George Orwells '1984', verkende hij een dystopisch, rockgeorienteerd geluid. De bijbehorende tournee was een spektakelstuk van epische proporties, compleet met een vliegende gondel en enorme decorstukken.

Maar het was Young Americans (1975) dat Bowie definitief brak met zijn glam rock-verleden. Op dit album omarmde hij de Amerikaanse soulklank — met name de Philly soul — en werkte hij samen met Luther Vandross (die als achtergrondzanger optrad) en John Lennon. Het nummer Fame, mede geschreven met Lennon, bereikte de eerste plaats in de Amerikaanse Billboard Hot 100 en gaf Bowie zijn eerste Amerikaanse nummer-een hit.

De Thin White Duke en de Berlin Trilogy (1976–1979)

Na de intensieve 'Young Americans'-toernee bevond Bowie zich in een moeilijke periode. Hij woonde in Los Angeles, had ernstige problemen met drugsverslaving en at vrijwel niets. Toch produceerde hij in deze periode een van zijn meest opmerkelijke alter ego's: de Thin White Duke, een koele, emotieloze Europese aristocraat.

Het album Station to Station (1976) markeert de introductie van dit personage en geldt als een van de hoogtepunten uit Bowies oeuvre. Met zijn fusie van soul, krautrock en elektronische muziek wees het album de weg naar de volgende fase.

Om aan zijn verslaving te ontsnappen verhuisde Bowie naar West-Berlijn, waar hij samenwerkte met producer Brian Eno en gitarist Carlos Alomar. Daar ontstond de zogenaamde Berlin Trilogy: Low (1977), Heroes (1977) en Lodger (1979). Deze drie albums zijn experimentele meesterwerken die de grenzen van de rockmuziek volledig verlegden. 'Heroes', met zijn monumentale titelnummer over twee geliefden die elkaar ontmoeten bij de Berlijnse Muur, wordt door velen beschouwd als het beste album dat Bowie ooit heeft gemaakt.

Mainstream succes en de jaren tachtig (1980–1989)

Na de experimentele Berlijnse periode keerde Bowie terug naar een toegankelijker geluid. Scary Monsters (and Super Creeps) (1980) combineerde zijn avant-gardistische instincten met pakkende popsongs en wordt beschouwd als zijn laatste klassieke album van de jaren zeventig.

Let's Dance (1983), geproduceerd door Nile Rodgers van Chic, was Bowies grootste commerciele succes tot dan toe. De gelijknamige single en nummers als China Girl en Modern Love werden wereldwijde hits. Bowie bereikte hiermee een nieuw, breed publiek, maar sommige fans betreurden het verlies van zijn experimentele kant.

De rest van de jaren tachtig verliep minder succesvol. Albums als Tonight (1984) en Never Let Me Down (1987) werden gematigd ontvangen. Zijn samenwerking met de hardrock-supergroep Tin Machine aan het einde van het decennium polariseerde zijn publiek nog verder.

Heruitvinding en late carriere (1990–2013)

De jaren negentig brachten Bowie opnieuw terug naar zijn experimentele wortels. Black Tie White Noise' (1993) en Outside (1995) — het laatste in samenwerking met Brian Eno — toonden een artiest die de elektronische en industriale muziek omarmd had. Hij toerde met Nine Inch Nails en verdiepte zich in de opkomende britpop-scene.

Heathen (2002) en Reality (2003) werden enthousiast ontvangen als sterke terugkeer naar het rootsgeluid, maar na een hartaanval tijdens een concert in 2004 trok Bowie zich grotendeels terug uit het openbare leven.

Na tien jaar stilte verraste Bowie de wereld op zijn 66e verjaardag, 8 januari 2013, met de onverwachte release van de single Where Are We Now? — zijn eerste nieuwe muziek in tien jaar. Het bijbehorende album 'The Next Day' (2013) werd een kritisch en commercieel succes.

Blackstar: het zwanenzang (2015–2016)

Op 8 januari 2016 — zijn 69e verjaardag — bracht David Bowie zijn laatste album uit: Blackstar. Het was een duister, jazzachtig meesterwerk, mede geproduceerd door saxofonist Donny McCaslin. Twee dagen later, op 10 januari 2016, overleed Bowie aan leverkanker, een ziekte waarmee hij al 18 maanden in het geheim had gevochten.

Toen de wereld het nieuws vernam, was de reactie overweldigend. 'Blackstar' werd nu gezien als een bewust afscheidsgeschenk: een album vol verwijzingen naar de dood, vergankelijkheid en de nalatenschap van een kunstenaar. Nummers als 'Lazarus' — voorzien van een videoclip waarin Bowie zichzelf als stervende figuur portretteert — en 'I Can't Give Everything Away' kregen een nieuwe, pijnlijke betekenis.

Overlijden van David Bowie (10 januari 2016)

David Bowie overleed op 10 januari 2016 op 69-jarige leeftijd in zijn woning in New York. De doodsoorzaak was leverkanker, een ziekte die in maart 2014 bij hem was vastgesteld. Gedurende de achttien maanden van zijn ziekte had Bowie — op advies van zijn naaste omgeving — de diagnose volledig geheim gehouden voor het grote publiek. Zelfs zijn trouwste medewerkers en muzikanten hadden geen weet van de ernst van zijn toestand.

De wereld reageerde met verbijstering en verdriet. Fans verzamelden zich spontaan bij zijn geboortehuis in Brixton en voor zijn appartement in New York. Wereldleiders, artiesten en gewone mensen deelden hun herinneringen aan zijn muziek. Sociale media stroomden over van herdenkingsberichten. Zijn vriend en producer Tony Visconti omschreef Blackstar als een bewust, zorgvuldig gepland afscheidsgeschenk: 'Hij wist dat hij stervende was, en hij gebruikte zijn kunst om afscheid te nemen.'

Bowie werd gecremeerd. Er was geen openbare begrafenis — overeenkomstig zijn wens bleef alles sober en privé. Hij liet zijn vrouw Iman Abdulmajid achter, met wie hij 24 jaar getrouwd was, en twee kinderen: zijn dochter Alexandria Zahra Jones (Lexi), geboren in 2000 uit zijn huwelijk met Iman, en zijn zoon Duncan Jones (geboren 1971 als Zowie Bowie), die inmiddels een gerenommeerd filmregisseur is.

Relaties en privéleven

Achter de glinsterende facade van zijn vele alter ego's leefde David Bowie een intens en bewogen privéleven. Hij had twee huwelijken, die niet meer van elkaar konden verschillen in karakter en duur.

Zijn eerste huwelijk was met de Amerikaans-Cypriotische Mary Angela Barnett, beter bekend als Angie Bowie. Ze trouwden in 1970, op het hoogtepunt van de glam rock-periode. Het was een turbulent en open huwelijk — beiden hadden naar verluidt ook relaties buiten het huwelijk. Samen kregen ze een zoon, Duncan Zowie Haywood Jones, geboren in 1971, die later als Duncan Jones een gerenommeerd filmregisseur zou worden. Na tien bewogen jaren scheidden Bowie en Angie in 1980. Angie heeft in latere jaren openlijk en soms controversieel over hun huwelijk gesproken.

De grote liefde van Bowie's leven was ongetwijfeld het Somalisch-Amerikaanse supermodel Iman Abdulmajid, beter bekend als Iman. Ze ontmoetten elkaar in 1990 via een gemeenschappelijke vriend. De vonk sloeg onmiddellijk over. Op 24 april 1992 trouwden ze — eerst in een burgerlijke ceremonie in Lausanne, Zwitserland, en vervolgens in een kerkelijke ceremonie in Florence, Italië. In 2000 kregen ze samen een dochter, Alexandria Zahra Jones, roepnaam Lexi.

Het huwelijk met Iman werd door iedereen die hen kende beschreven als buitengewoon gelukkig, stabiel en liefdevol — een opvallend contrast met de chaos van zijn vroegere jaren. Bowie en Iman bleven samen tot aan zijn dood op 10 januari 2016, een huwelijk van 24 jaar. Na zijn overlijden heeft Iman meermaals aangegeven dat ze zich nog altijd getrouwd voelt en dat de liefde niet sterft wanneer de persoon sterft. Ze draagt tot op de dag van vandaag zijn naam in haar hart.

De meest innovatieve en eclectische artiest uit de popmuziekgeschiedenis

Was David Bowie een van de meest innovatieve en eclectische artiesten uit de popmuziekgeschiedenis? Het antwoord van muziekcritici en vakgenoten is ronduit eensgezind: ja — en dat is zelfs understatement. Onder rocksterren beïnvloedde Bowie meer muzikale genres dan wie dan ook, levend of dood. In dat opzicht wordt hij door velen beschouwd als de meest invloedrijke rockster aller tijden.

Zijn toewijding aan innovatie was onverschrokken en consequent. Elke nieuwe beweging die volgde op zijn doorbraak — punk, new wave, hip-hop, elektronisch, goth, grunge, industrial — droeg op de een of andere manier zijn stempel. Bowie wachtte nooit af; hij was er eerder dan de rest, en vertrok alweer naar nieuw terrein wanneer de rest hem net had ingehaald.

Zijn invloed reikte ook ver buiten de muziek. Bowie gaf artiesten de vrijheid om hun muzikale stijlen te verkennen, te experimenteren met wie ze waren, en na te denken over wat ze de wereld te bieden hebben. Dat deed hij niet alleen via zijn muziek, maar ook via zijn baanbrekende gebruik van mode, theatraliteit en beeldvorming — vertegenwoordigd door zijn uiteenlopende persona's als Ziggy Stardust, Aladdin Sane en de Thin White Duke.

Zou de steeds veranderende identiteit en sound van Madonna of Lady Gaga mogelijk zijn geweest zonder hem? Madonna aanvaardde zijn nominatie voor de Rock and Roll Hall of Fame in 1996 namens hem, terwijl Gaga een zes minuten durende Bowie-medley speelde op de Grammy's van 2016 — een eerbetoon dat de diepte van zijn invloed op de popcultuur onderstreept.

Bowie was ook een pionier buiten de muziekindustrie in strikte zin. In 1997 was hij de eerste artiest die royalty-inkomstenstromen securitiseerde, door voor 55 miljoen dollar zogeheten 'Bowie Bonds' te verkopen. In 1998 lanceerde hij BowieNet — een platform om online met hem te interageren, jaren vóór Instagram of Twitter bestonden. Hij was niet alleen de chameleon van de rockmuziek, maar ook een visionair die zijn tijd ver vooruit was.

Erfenis en invloed

De erfenis van David Bowie is onmeetbaar groot. Hij heeft generaties artiesten beinvloed, van Lady Gaga en Arcade Fire tot Radiohead en The National. Zijn vermogen om zichzelf constant te heruitvinden, zijn grenzeloze artistieke nieuwsgierigheid en zijn moed om taboes te doorbreken — op het gebied van geslacht, seksualiteit en identiteit — maken hem een blijvend cultureel icoon.

Bowie liet meer na dan alleen muziek: hij was een pionier in de wereld van mode, beeldende kunst, theater en film. Zijn optredens als Thomas Newton in 'The Man Who Fell to Earth' (1976) en als Jareth in 'Labyrinth' (1986) zijn legendarisch. Zijn kunstverzameling was een van de meest waardevolle privecollecties in het Verenigd Koninkrijk.

In 2016 ontving David Bowie postuum een Grammy Lifetime Achievement Award. Zijn geboortehuis in Brixton is een pelgrimsoord geworden voor fans over de hele wereld. Zijn muziek klinkt nog altijd op radiostations, in films en in reclamespots wereldwijd — en dat zal nog lang zo blijven.