Ella Fitzgerald: Het Leven en de Muziek van de First Lady of Song

Ella Fitzgerald (25 april 1917 – 15 juni 1996) wordt wereldwijd beschouwd als een van de grootste jazzzangeressen aller tijden. Met haar ongelooflijke stembereik, haar perfecte intonatie en haar meesterlijke beheersing van de scat-techniek wist zij generaties muziekliefhebbers te betoveren. Van Harlem tot Carnegie Hall, van Newport tot Parijs — overal waar Ella zong, veranderde de lucht in muziek.

Vroege Jaren: Een Moeilijke Start (1917–1934)

Ella Jane Fitzgerald werd geboren op 25 april 1917 in Newport News, Virginia, als dochter van William Fitzgerald en Temperance 'Tempie' Williams. Kort na haar geboorte verhuisde het gezin naar Yonkers, New York, op zoek naar een beter bestaan. Haar jeugd werd getekend door tegenslag: haar vader verliet het gezin al vroeg, haar moeder stierf in 1932 als gevolg van een auto-ongeluk, en de jonge Ella belandde — na een periode van dakloosheid en zwerven door de straten van New York — in een tuchtschool (kinderherberg).

Toch droeg zij altijd een groot talent met zich mee. Als tiener danste zij op straathoeken in Harlem om wat geld te verdienen, maar het was de muziek die haar werkelijk bezighield. Ze luisterde eindeloos naar de platen van Connee Boswell, een van haar grote voorbeelden, en imiteerde haar stijl tot in de details.

De Doorbraak bij het Apollo Theater (1934)

Op 21 november 1934 waagde de zeventienjarige Ella haar kans bij de legendarische Amateur Night in het Apollo Theater in Harlem. Hoewel zij aanvankelijk van plan was te dansen, koos zij op het laatste moment voor zingen — en ze bracht het publiek tot zwijgen. Ze won de eerste prijs, een optreden bij het orkest van Tiny Bradshaw, maar deze kans werd haar aanvankelijk ontzegd omdat zij er 'te sjofel' uitzag.

De ware doorbraak volgde in januari 1935, toen bandleider Chick Webb haar uitnodigde om met zijn orkest op te treden in de Savoy Ballroom in Harlem. Webb, die aanvankelijk sceptisch was over haar verschijning, was onmiddellijk overtuigd door haar stem. Ella zou de vaste zangeres van het Chick Webb Orchestra worden en al snel de absolute ster van het ensemble.

A-Tisket, A-Tasket en het Vroege Succes (1938)

In 1938 bereikte Ella Fitzgerald haar eerste grote commerciële doorbraak met 'A-Tisket, A-Tasket', een nummer dat zij mede schreef en dat gebaseerd was op een oud kinderliedje. De plaat werd een gigantische hit en bleef zeventien weken op de hitlijst staan — een prestatie die destijds zonder weerga was. Ella was plotseling een nationale beroemdheid.

Na het overlijden van Chick Webb in 1939 nam Ella de leiding over het orkest over, dat een tijdlang 'Ella Fitzgerald and Her Famous Orchestra' werd genoemd. Ze leidde het ensemble met zichtbaar charisma en zelfvertrouwen, ook al was zij nog maar begin twintig.

Decca Records en de Opkomst van de Jazzdiva (1942–1955)

In de vroege jaren veertig tekende Ella een contract bij Decca Records, waarmee een nieuw hoofdstuk in haar carrière begon. Zij nam tientallen singles op — van swing en pop tot bebop — en werkte samen met zangers als Louis Jordan en Louis Armstrong. Haar veelzijdigheid was opmerkelijk: zij schakelde moeiteloos over van ballads naar uptempo jazznummers.

In deze periode ontwikkelde Ella ook haar befaamde scat-techniek tot grote hoogte. Scat-zingen — waarbij de stem wordt gebruikt als een improvisatie-instrument, met lettergrepen in plaats van woorden — was geen nieuw verschijnsel, maar Ella tilde het naar een nooit eerder gezien niveau. Haar scat-passages waren onnavolgbaar in complexiteit, snelheid en muzikale logica.

Verve Records en de Songbook-serie: Het Hoogtepunt (1956–1964)

Het meest invloedrijke hoofdstuk in Ella Fitzgeralds carrière begon in 1956, toen impresario en manager Norman Granz haar contracteerde voor zijn nieuwe platenlabel Verve Records. Granz had al jaren met Ella gewerkt via zijn 'Jazz at the Philharmonic'-concertreeks en wist precies wat zij in huis had.

Granz lanceerde een ambitieus project: de beroemde 'Songbook'-serie, waarbij Ella de werken van de grote Amerikaanse songwriters zou opnemen in volledige albums. De serie omvatte acht albums gewijd aan componisten als Cole Porter (1956), Rodgers & Hart (1956), Duke Ellington (1957), Irving Berlin (1958), George & Ira Gershwin (1959), Harold Arlen (1961), Jerome Kern (1963) en Johnny Mercer (1964).

Deze opnames worden tot op de dag van vandaag beschouwd als de definitieve vertolkingen van het 'Great American Songbook'. Ella's stem gaf de klassieke nummers een helderheid, een warmte en een muzikale diepgang die hen tijdloos maakten. Het Gershwin Songbook, opgenomen in samenwerking met arrangeur Nelson Riddle, wordt door velen gezien als haar absolute magnum opus.

Live-optredens en Internationale Erkenning

Ella Fitzgerald was niet alleen een studiomuzikante — zij was bovenal een indrukwekkende live-artieste. Haar concerten bij het Newport Jazz Festival, dat voor het eerst plaatsvond in 1954, waren legendarisch. De live-opnames 'Ella Fitzgerald at the Opera House' (1957) en 'Ella in Berlin: Mack the Knife' (1960) behoren tot de meest geprezen live-jazzalbums ooit gemaakt.

'Ella in Berlin' is bijzonder gedenkwaardig: tijdens een uitvoering van 'Mack the Knife' vergat Ella de tekst en improviseerde zij een volledig nieuwe versie, inclusief hilarische zelfspot. De opname won een Grammy Award en laat zien hoe ontspannen en meesterlijk zij op het podium was.

Gedurende de jaren vijftig en zestig toerde Ella onvermoeibaar door de wereld — van Carnegie Hall tot Europese jazzfestivals, van Tokio tot São Paulo. Ondanks het feit dat zij als zwarte vrouw in de Verenigde Staten regelmatig te maken had met segregatie en discriminatie, bleef zij optreden met een waardigheid en sereniteit die haar publiek nooit vergat.

Grammy Awards en Blijvende Erkenning

In totaal ontving Ella Fitzgerald dertien Grammy Awards, waaronder een Grammy Lifetime Achievement Award in 1967. Haar eerste Grammy won zij in 1958 voor het album 'Ella Fitzgerald Sings the Duke Ellington Song Book'. Zij was de eerste Afro-Amerikaanse vrouw die een Grammy won.

Naast haar Grammy's ontving Ella talloze andere onderscheidingen: de Presidential Medal of Freedom (1992), de National Medal of Arts (1987), eredoctoraten van Dartmouth College en Yale University, en de Kennedy Center Honor (1979). Haar naam staat ook op de Hollywood Walk of Fame.

De Latere Jaren en Gezondheidsklachten (1970–1996)

In de jaren zeventig en tachtig bleen Ella actief, hoewel haar gezondheid steeds meer beperkingen oplegde. Ze leed aan diabetes, wat uiteindelijk leidde tot de amputatie van beide benen onder de knie in 1993. Ondanks deze tegenslagen trad zij nog tot 1991 op — haar laatste concert vond plaats in het Gershwin Theater in New York.

Op 15 juni 1996 overleed Ella Fitzgerald op 79-jarige leeftijd in Beverly Hills, Californië, ten gevolge van complicaties door diabetes. De muziekwereld rouwde op grote schaal. Presidenten, muzikanten en miljoenen fans over de hele wereld betreurden het verlies van een uniek talent.