Marnix Rueb (1955-2014)

Vandaag vieren we de geboortedag van de geestelijk vader van Haagse Harry, Marnix Rueb.

Verderop in dit blog zijn biografie

De digitale bewerking van zijn portret en de verjaardagskalender met 366 bijzondere Nederlanders zijn, made by me, Frieke

Click op April of Ram om de hele kalender te bekijken.

Marnix Rueb (Oegstgeest, 11 april 1955 – Den Haag, 23 oktober 2014) was een van de meest markante en geliefde striptekenaren, illustratoren en cartoonisten die Nederland ooit heeft voortgebracht. Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met Haagse Harry, het rauwhumoristische stripfiguur dat uitgroeide tot een cultureel icoon van Den Haag en uiteindelijk heel Nederland veroverde. In dit uitgebreide verhaal over het leven en werk van Marnix Rueb ontdek je wie hij was, hoe hij Haagse Harry bedacht, en welke onuitwisbare stempel hij heeft gedrukt op de Nederlandse stripwereld en het Haagse dialect.

Vroege jaren: van Oegstgeest naar Den Haag

Marnix Rueb werd geboren in Oegstgeest, maar groeide op in de chique Haagse wijk Benoordenhout. Hij had twee broers: Alexander en Robert-Jan. Zijn moeder overleed toen Marnix vijf jaar oud was. Zijn vader, Theo Rueb, was kinderrechter in Den Haag. Al vroeg in zijn jeugd heeft Marnix te maken gehad met iets wat zijn leven ingrijpend heeft gevormd: werd hij slachtoffer van langdurig seksueel misbruik door zijn vader. Dat trauma is de kern geworden van zijn tekenaarschap — daarin kon hij alles kwijt, en kon hij zich terugtrekken in zijn eigen wereld.

Als kind was Marnix al volledig in de ban van tekenen: zijn boeken en schriften waren vol gekliederd met tekeningen en grapjes. Na de basisschool begon hij op het gymnasium, stapte over naar het atheneum, maar stopte uiteindelijk omdat hij niet kon omgaan met de strakke regels van het schoolsysteem. Een korte cursus reclametekenen en fotografie moest uitkomst bieden, maar ook daar vond Rueb niet wat hij zocht. Hij wilde illustrator worden en zijn eigen weg vinden.

Rueb was autodidact van nature: hij leerde zijn vak door professionele cartoonisten te bestuderen en te imiteren. Zijn grootste inspiratiebronnen waren Walt Disney, Willy Vandersteen, Albert Uderzo, Marcel Gotlib, André Franquin en Jack Davis. Uiteindelijk vond hij zijn weg als huisillustrator bij de Haagse uitgaanskrant Doen, waar zijn leven voorgoed zou veranderen.

De geboorte van Haagse Harry (1991): een Haags volksheld

In 1991 vroeg de redactie van Doen aan Marnix Rueb of hij illustraties wilde maken bij een artikel over Haagse literatuur. Rueb woonde op dat moment in de Schilderswijk en had dagelijks contact met de echte Haagse volkstypen op straat. Op basis van die observaties bedacht hij Haagse Harry: een plat-Haagse, vloekende, drinkende en voetballiefhebbende stadgenoot in trainingspak, compleet met matje in de nek.

Haagse Harry was in alles het tegenovergestelde van Marnix Rueb zelf: waar Harry rauw, direct en ongecultiveerd was, was Marnix beschaafd en introvert. De strip was aanvankelijk een klein onderdeel van Doen, maar al snel bleek de populariteit enorm. Haagse Harry groeide uit tot een zelfstandig stripfiguur dat ver buiten Den Haag bekendheid genoot.

Na het faillissement van Doen zocht Rueb een nieuw platform. Hij vond dat in Haags Straatnieuws, de daklozenkrant van Den Haag, een publicatieplek die perfect aansloot bij de straatcultuur die Haagse Harry uitbeeldde.

Stripalbums en uitgeverij Kap Nâh!!

In 1994 bracht Marnix Rueb zijn eerste Haagse Harry-album uit: Kap Nâh!! – meteen ook de naam van zijn eigen uitgeverij. Hij gaf het boek in eigen beheer uit, in een oplage van 10.000 exemplaren. Dat het een voltreffer zou worden, bewijst het eindresultaat: van dit eerste album werden uiteindelijk 140.000 exemplaren verkocht.

In totaal verschenen er vijf stripalbums van Haagse Harry, met een gezamenlijke oplage van circa 500.000 exemplaren. Daarmee is Haagse Harry een van de bestverkochte Nederlandse stripreeksen aller tijden. De albums zijn geschreven en getekend in een eigen fonetisch Haags spellingsysteem, ontwikkeld door Rueb zelf.

Haags dialect als kunst

Een van de grootste culturele bijdragen van Marnix Rueb was het vastleggen en populariseren van het Haagse dialect. Samen met zijn broer Robert-Jan Rueb en cabaretier Sjaak Bral ontwikkelde hij een eigen fonetica voor het Haags en legde hij alle spellingregels, grammatica en woordenschat vast in Ut Groen-Geile Boekie – een waar naslagwerk voor Haags dialect.

Dankzij Marnix Rueb groeide het Haags uit tot het populairste dialect van Nederland. Het drietal richtte ook het Haags Talen Instituut op, waar men een cursus Haags kon volgen via een speciale cd. In 2009 werd de toeristenwebsite denhaag.com uitgebreid met een volledige Haagse taalversie – een eerbetoon aan Rueb en zijn nalatenschap.

Commercieel illustratorwerk: 'Wij gaan weer naar school'

Naast zijn striptekeningen was Marnix Rueb ook actief als commercieel illustrator. Zijn meest bekende commerciële werk is de tekening voor Veilig Verkeer Nederland (VVN) met de slogan Wij gaan weer naar school. Deze illustratie van een groep schoolkinderen was jarenlang te zien op billboards door heel Nederland, telkens aan het begin van een nieuw schooljaar. Rueb maakte ook ontwerpen voor puzzels met figuren van Tom & Jerry, The Flintstones, Sesame Street en The Simpsons.

Persoonlijk leven: trauma, veerkracht en humor

Het leven van Marnix Rueb kende ook diepe schaduw. In zijn jeugd werd hij slachtoffer van langdurig seksueel misbruik door zijn vader — nota bene de Haagse kinderrechter Theo Rueb. Die werd in 1983 gedwongen vervroegd met pensioen te gaan vanwege deze beschuldigingen. De documentaire Kap Nâh!! (2018) maakt duidelijk dat dit trauma de kern is geweest van Marnix' tekenaarschap: daarin kon hij alles kwijt en kon hij zich terugtrekken in zijn eigen wereld. In zijn latere stripwerk verwerkte hij de ervaringen door pedofielen belachelijk te maken.

In 1985 verscheen de roman Annie Berber en het verdriet van een tedere crimineel van Yvonne Keuls, waarin het personage van de kinderrechter rechtstreeks gebaseerd was op Ruebs vader. Rueb liet zich door dit alles niet breken; zijn humor en creativiteit bleven zijn krachtigste wapens.

Marnix Rueb was getrouwd met Nienke van Akkeren en had een dochter, Jody Koppers. Hij woonde en werkte in Den Haag, vanuit zijn tekenstudio met uitzicht over de Haagse skyline.

Overlijden in 2014 en postume erkenning

In oktober 2014 werd bij Marnix Rueb longkanker geconstateerd die niet meer te behandelen was. Slechts drie weken later, op 23 oktober 2014, overleed hij op 59-jarige leeftijd in Den Haag. Zijn laatste publicatie was een Haagse versie van het kinderboek Nijntje: Nèntjûh an zei (2014).

Zijn overlijden schokte de Haagse cultuurgemeenschap diep. Cabaretier Sjaak Bral noemde het 'een zwarte, inktzwarte dag voor Den Haag'. Begin 2015 ontving Marnix Rueb postuum de Haagse Cultuurprijs – de belangrijkste culturele prijs van de stad. Met het bijbehorende prijzengeld van 50.000 euro werd een meer dan twee meter hoog bronzen standbeeld van Haagse Harry bekostigd, ontworpen door beeldhouwer Bouke Schuemie. Het beeld staat op de Grote Markt in Den Haag. Bijzonder detail: de as van Marnix Rueb is verwerkt in het standbeeld.

In 2016 verscheen postuum het boek Haagse Harry – De mazzol!!, met een selectie van losse tekeningen, ongepubliceerd en weinig bekend materiaal uit Marnix' digitale archief, samengesteld door zijn broer Robert-Jan Rueb. In 2018 volgde de documentaire Kap Nâh!!, die vier jaar na het overlijden van de tekenaar zijn leven in beeld brengt – soms vol humor, soms schrijnend. Familieleden, vrienden en vakgenoten vertellen daarin over een man die naast een heleboel mooie dingen ook een zwaar trauma met zich meedroeg.

De nalatenschap van Marnix Rueb en Haagse Harry

De nalatenschap van Marnix Rueb is groot en levendig. Haagse Harry is uitgegroeid tot een vast onderdeel van de Haagse folklore, geliefd bij voetbalsupporters van ADO Den Haag  en bekendheid ver buiten de Hofstad. De weduwe van Rueb, Nienke van Akkeren, bewaakt het beeldrecht van Haagse Harry en voert rechtszaken tegen partijen die de strip zonder toestemming commercieel exploiteren.

Sjaak Bral treedt op als beschermheer van Haagse Harry en zet zich in voor de officiële lijn van merchandise – met de opbrengst ten goede van het Zeldzame Ziekte Fonds in Den Haag. Marnix Rueb heeft het Haags een prominente plek gegeven in de Nederlandse samenleving en zijn stripfiguur zal nog generaties lang voortleven.

Marnix Rueb, een onvergetelijke Hagenaar

Marnix Rueb was meer dan een striptekenaar. Hij was een taalkundige pionier, een cultureel ambassadeur van Den Haag en een verteller die met simpele lijnen en rauw dialect de essentie van een stad wist te vangen. Van zijn jeugd in Benoordenhout tot de tekenstudio met Haags uitzicht, van zijn zelfgepubliceerde debuut tot een standbeeld op de Grote Markt – het leven van Marnix Rueb is een verhaal van doorzettingsvermogen, humor en onbevreesde creativiteit.