Kees Brusse: De Meester van het Natuurlijke Acteren

Vandaag vieren we de verjaadag van Kees Brusse,
Nederlandss meest geliefde acteur,  bekend om zijn natuurlijke manier van acteren.

Verderop in dit blog zijn verhaal.

De bewerking hierboven, en de verjaardagkalenders,
met 366 bijzondere Nederlanders, zijn made by me, Frieke.

Click op een afbeelding om de volledige kalender te bekijken.

Wie Was Kees Brusse?

Kees Brusse (26 februari 1925 – 9 december 2013) was een van de meest geliefde en invloedrijke acteurs die Nederland ooit heeft voortgebracht. Als autodidact brak hij radicaal met de theatrale, grootse spelstijl die in zijn tijd gangbaar was, en introduceerde hij een naturalistisch, ingetogen manier van acteren die het Nederlandse film- en televisietoneel voorgoed zou veranderen. Van zijn filmdebuut als elfjarige tot zijn laatste rol op hoge leeftijd: Kees Brusse was een acteur van formaat die zijn publiek nooit losliet.

Brusse was niet alleen een acteur, maar ook filmregisseur, scenarioschrijver en documentairemaker. Hij was een van de eersten in Nederland die een carriere op toneel, film, televisie, radio en in de reclame succesvol combineerde — een vanzelfsprekendheid vandaag de dag, maar een ware revolutie in de jaren vijftig en zestig.

Jeugd en Familie: Talent in het Bloed

Kees Brusse werd geboren in Rotterdam als zoon van de bekende schrijver en journalist Mari Joseph Brusse, auteur van de vermaarde roman Boefje, en de operazangeres Antje Ebes. Talent leek hem dus met de paplepel ingegoten. Hij had twee broers — filmmaker Ytzen Brusse en journalist Jan Brusse — en meerdere halfbroers, waaronder journalist Peter Brusse en beeldhouwer Mark Brusse. Het was een artistiek en intellectueel gezin, al scheidde zijn ouders toen hij nog jong was.

Op elfjarige leeftijd maakte Kees zijn filmdebuut in Merijntje Gijzens Jeugd (1936). Hij wist al vroeg dat het toneel zijn roeping was. Op zijn vijftiende liep hij van huis weg om acteur te worden. De toneelschool wees hem af, maar dat weerhield hem er niet van zijn droom na te jagen. Als volontair trad hij toe tot het gezelschap van regisseur Cor van der Lugt Melsert in de Amsterdamse Stadsschouwburg — het begin van een legendarische loopbaan.

De Weg naar de Top: Toneel, Cabaret en Radio

Na de Tweede Wereldoorlog trad Brusse op in het cabaret van Wim Sonneveld en maakte hij tournees door Zwitserland en, met zijn eigen Toneelgroep C 6, door Indonesie. In de vroege jaren vijftig behoorde hij tot de vaste krachten van gerenommeerde gezelschappen als Toneelgroep Theater, De Haagse Comedie, Het Amsterdams Toneel en de Nederlandse Comedie. Van 1952 tot 1954 was hij artistiek leider van de Rotterdamse Comedie, waar hij samenwerkte met actrice Mieke Verstraete, die later zijn vrouw zou worden.

Het grote publiek leerde Kees Brusse kennen via de radio. In het populaire radiofeuilleton De familie Doorsnee (1952–1958), geschreven door Annie M.G. Schmidt, was hij wekelijks te horen. Deze serie, later omgedoopt tot In Holland staat een huis, groeide uit tot een nationaal fenomeen. Brusse was hiermee een van de eersten die bewees dat een serieuze toneelacteur ook op radio tot leven kon komen.

Ciske de Rat en de Gouden Jaren van de Nederlandse Film

In de schaarse Nederlandse filmproductie van de jaren vijftig was Kees Brusse een onmisbaar gezicht. Hij had de hoofdrol in vier van de elf Nederlandse speelfilms die in dat decennium werden uitgebracht — een indrukwekkende dominantie. Zijn bekendste rol uit die periode is die van de onderwijzer in Ciske de Rat (1955), geregisseerd door Wolfgang Staudte. De film, gebaseerd op de gelijknamige roman van Piet Bakker, wordt tot op de dag van vandaag beschouwd als een van de meest bezochte Nederlandse films ooit.

Naast Ciske de Rat schitterde Brusse in Kleren maken de man (1957) naast Rijk de Gooijer, in de eerste Nederlandse kleurenfilm Jenny (1959) en in De dijk is dicht (1950), zijn eerste speelfilmrol als volwassene, geregisseerd door Anton Koolhaas. Zijn onderkoelde, beheerste spel — klein van gebaar, maar groot van zeggingskracht — maakte hem tot de eerste echte filmspecialist van Nederland.

Pension Hommeles: Pionier van de Nederlandse Televisie

Toen de televisie in Nederland opkwam, sprong Kees Brusse als een van de eersten in het diepe. In Pension Hommeles (1957–1959), geschreven door Annie M.G. Schmidt, speelde hij een van de hoofdrollen in wat wordt beschouwd als de eerste echte Nederlandse televisieserie. Zijn vrouw Mieke Verstraete speelde zijn televisievrouw — een samenspel dat door het publiek hartelijk werd ontvangen.

Met Pension Hommeles bewees Brusse dat hij niet alleen een filmacteur was, maar ook een meester in de intieme, directe stijl die de televisie vereist. De serie was een enorm succes en vestigde zijn naam definitief bij het grote publiek. In 1964 en 1965 speelde hij de titelrol in de Nederlandse televisieversie van Maigret, wederom met Mieke Verstraete als zijn televisievrouw.

Regisseur en Documentairemaker: De Camera als Instrument

Kees Brusse beperkte zich niet tot acteren. In 1962 regisseerde hij zijn eerste speelfilm, Kermis in de regen, en datzelfde jaar regisseerde hij ook de acteurs in Paul Rothas film The Silent Raid. Zijn documentaire Mensen van morgen (1964) — een portret van de Nederlandse jeugd in de vroege jaren zestig, geïnspireerd door het Franse voorbeeld Hitler, connaîs pas — werd geprezen om zijn openhartigheid en vernieuwende montageaanpak. Brusse maakte ook een Duitse versie, Menschen von Morgen (1966).

Later richtte hij zijn camera op ouderdom, seksualiteit en het persoonlijke leven. In 2002 bracht hij onder eigen beheer de documentaire Vader is zo stil de laatste tijd uit, een indringende persoonlijke reflectie op het ouder worden. Zijn documentairewerk toonde een man die de werkelijkheid niet schroomde te tonen, ook als die ongemakkelijk was.

Mensen zoals jij en ik en de Televizierring

Het hoogtepunt van Brusses televisiecarriere kwam met de serie Mensen zoals jij en ik (1981–1985), gebaseerd op korte verhalen van de Duitse schrijver Herbert Reinecker. In elke aflevering kroop Brusse in een andere huid: een taxichauffeur, een clown, een oplichter, een zakenman. De serie werd speciaal voor hem geconstrueerd en was een groot succes. In 1982 ontving Brusse hiervoor de prestigieuze Gouden Televizierring, de hoogste Nederlandse televisieonderscheiding.

Naast zijn televisiewerk bleef Brusse actief in de bioscoop. In de jaren zeventig speelde hij hoofdrollen in films van Wim Verstappen en Pim de la Parra, waaronder Blue Movie (1971), VD (1972) en Dakota (1974). Een van zijn meest geprezen filmrollen was die van de geobsedeerde huisarts in Dokter Pulder zaait papavers (1975), geregisseerd door Bert Haanstra — een film die werd geselecteerd voor het Filmfestival van Berlijn.

Wie van de Drie en de Reclamewereld

Kees Brusse was ook een geliefd gezicht in de wereld van entertainment en reclame. Van 1971 tot 1983 was hij vast panellid in het populaire televisieprogramma Wie van de drie, samen met Albert Mol, Martine Bijl en Sonja Barend. Met zijn karakteristieke droge humor en koele uitstraling was hij een ideaal televisiegezicht.

Brusse was bovendien een van de eerste serieuze acteurs in Nederland die regelmatig in reclamespotjes verscheen, onder meer voor Zwitserleven, Shell en Heineken. Zijn stijl — bedaard, charismatisch, betrouwbaar — maakte hem uitermate geschikt als reclamegezicht. Zijn dictie en coole uitstraling veranderden nauwelijks tussen 1950 en het einde van zijn actieve loopbaan.

Privéleven: Vijf Huwelijken en een Avontuurlijk Leven

Het privéleven van Kees Brusse was even bewogen als zijn artistieke loopbaan. Hij was vijfmaal getrouwd en had twee dochters. Zijn tweede huwelijk, met actrice Mieke Verstraete (1954), was zowel artistiek als persoonlijk vruchtbaar. In 1986 trouwde hij met Sonja Boerrigter, met wie hij Nederland verliet. Samen woonden ze op Bonaire, in Frankrijk en uiteindelijk in Australie, waar hij jarenlang in relatieve anonimiteit leefde. Na het overlijden van Boerrigter in 2000 keerde hij tijdelijk terug naar Nederland.

In zijn latere jaren was Brusse ook maatschappelijk actief. Hij was ambassadeur van Greenwish, een platform voor duurzaamheid en milieu, en richtte de Kees Brusse Stichting op voor de emancipatie en het welzijn van ouderen. In 2011 verscheen zijn autobiografie Herinneringen, ovatie aan het leven, opgetekend door zijn vriend Henk van der Horst. Begin 2013 keerde hij voorgoed terug naar Nederland en betrok hij een kamer in het Rosa Spier Huis in Laren, een verzorgingshuis voor kunstenaars. Op 9 december 2013 overleed hij daar op 88-jarige leeftijd.

De Nalatenschap van Kees Brusse: Een Levenslange Inspiratie

Kees Brusse was de eerste gespecialiseerde filmacteur van Nederland — een man die bewees dat naturalistisch spelen, gebaseerd op echtheid en ingetogenheid, krachtiger kan zijn dan het meest uitbundige theatrale gebaar. Zijn invloed op generaties Nederlandse acteurs is onmiskenbaar. Regisseurs als Bert Haanstra en Wim Verstappen kozen hem keer op keer vanwege zijn vermogen om gewone mensen geloofwaardig en ontroerend neer te zetten.

Opvallend is dat Brusse, ondanks zijn enorme staat van dienst, nooit een Gouden Kalf ontving — de belangrijkste Nederlandse filmprijs. In 1986 eerden de Nederlandse Filmdagen hem wel met een uitgebreid retrospectief. Zijn werk staat inmiddels in het collectieve geheugen van Nederland gegrift: in Ciske de Rat, in Pension Hommeles, in de Televizierring-winnende reeks Mensen zoals jij en ik. Kees Brusse is een naam die generaties Nederlanders met een warm gevoel uitspreken.